محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

478

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

نظامى فرمايد : بيت خنبرهء نيمه بر آرد خروش * ليك چو پر گردد گردد خموش و خمبره « 1 » [ بميم ] نيز گويند . « 21 » خه‌خه - [ هر دو بفتح خا ] بمعنى زه زه باشد كه در وقت تحسين گويند . مثالش حكيم خاقانى گويد : بيت زه‌زه‌اى بخت و خه‌خه‌اى دلدار * هم وفادار و هم جفا بردار خنجه - [ به وزن غنچه ] آوازى باشد كه در وقت لذت جماع از بينى « 3 » كس برآيد و در فرهنگ [ بفتح خاء « 4 » ] آمده . خنيده - [ به وزن شنيده ] يعنى پسنديده . مثالش شمس فخرى گويد : بيت مرتاض شد سپهر و جهان هم مطيع شد * اين هم ز عون رأفت شاه خنيده بود و شيخ نظامى نيز گويد : ( بيت ) بگيتى ازين خوب‌تر داستان * خنيده نيامد بر راستان و در مؤيد الفضلا خفيده [ بفاء ] نيز به اين معنى آمده و ديگر بمعنى مشهور و معروف باشد . مثالش « 5 » حكيم فردوسى « 6 » فرمايد : بيت يكى شادمانى بد اندر جهان * خنيده ميان كهان و مهان و ديگر بمعنى آوازى بود كه از ميان دو كوه برآيد يا از طاس و امثال آن برآيد و در ادات الفضلا بمعنى دانا در كار سرود و خوب گوى و بمعنى بسرود ستوده نيز آمده « 22 » . خبجه - [ بفتح خا و جيم تازى و سكون باى موحده ] تمر هندى را گويند . « 7 » كذا فى الشرفنامه و بجاى [ باء نون « 23 » ] به نظر رسيده . * خيلخانه - بمعنى خاندان باشد . كذا فى الادات مثالش شيخ سعدى گويد :

--> ( 1 ) « س » خميره . ( 2 ) كلمه در « س » نيست از « الف » است . ( 3 ) اصل : ازين . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 4 ) كلمه در « س » نيست . ( 5 ) كلمه از « ن » است . ( 6 ) همه جا : فرخى . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 7 ) از اينجا تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه آورده است . ( 21 ) در برهان معنى كوزهء سر تنگ كوچك نيز دارد . ( 22 ) در برهان بكسر اول بمعنى ميكده نيز هست . ( 23 ) يعنى خنجه .